James Outram
در جریان جنگ انگلستان با ایران بر سر هرات، نهم دسامبر 1856 (18 آذر) آن دسته از نیروهای انگلیسی که از هند عازم بوشهر شده بودند پای به گوشه ای از این بندر قدیمی ایران گذاردند که فاقد دفاع موثر بود. ورود آنان به بوشهر پس از گلوله باران شدن چندین روزه این شهر بندری، بندرگاه و سواحل اطراف آن توسط ناوگان اعزامی انگلستان صورت گرفته بود. بوشهر روزها گلوله باران می شد. با وجود پیاده شدن تفنگداران انگلیسی در ساحل بوشهر، مقاومت مردم معمولی در كوچه ها، خانه ها و حومه شهر ادامه داشت به عبارت دیگر؛ تعرّض انگلیسی ها به منطقه بوشهر به آسانی خوزستان نبود و تصرف آن تا یکم ژانویه 1857 تکمیل نشد.
    دولت لندن پس از چند اخطار که ایران شهر هرات و مناطق تاجیک نشین غرب افغانستان امروز را واگذار کند، یکم نوامبر 1856 به دولت تهران اعلان جنگ داده بود و شش روز بعد نیروهای انگلیسی مستقر در هند با سی کشتی نیروبر و هفت رزمناو عازم جنگ با ایران شدند. این نیرو مرکب از چند لشکر انگلیسی ـ هندی و گروهانهای مهندس و مین گذار بود که در مدرس و بمبئی (مومبای) بودند. این عملیات را سرلشکر «سر جیمز آوت رام James Outram» طرح ریزی و فرماندهی می كرد.
    این اعلان جنگ و متعاقب آن لشکرکشی درپی بی اعتنایی تهران به اخطارهای انگلستان كه نیروهای نظامی خودرا از هرات و غرب افغانستان خارج سازد صادر شده بود. انگلیسی ها که نگران پیشروی روسها [در اجرای آرزوی پتر کبیر] تا خلیج فارس و اقیانوس هند بودند پس از امضای یک قرارداد آشتی و پُر از وعده و وعید با دوستمحمد خان (پشتون) در سال 1855 در پیشاور، سیاستشان را بر این پایه قراردادند [و هنوز هم بر این مدار قرار دارد] كه هرگز امکان تحقّق توصیه پتر کبیر به روس ها داده نشود و نخستین گام، ایجاد یك افغانستان [اسما] مستقل ولی تحت نفوذ لندن كه حایل میان متصرفات آسیایی روسیه و هندوستان انگلستان باشد و نیز تضعیف هرچه بیشتر استعداد نظامی دولت تهران و بسط فساد دولتی در ایران بود. 
    به باور مورخان، انگلیسی ها در تعقیب همین سیاست در دسامبر 1952 و زمانی که هنوز آیزنهاور رئیس جمهور منتخب آمریکا بود با اصرار به او قبولاندند که دولت مصدق باید به هر ترتیب و هرچه زودتر برکنار شود و استدلال کرده بودند که بقاء این دولت به روی کار آمدن هواداران مسکو در ایران منجر خواهد شد و اگر ایران در کنار مسکو باشد این دولت بر همه خاورمیانه نفتخیز و آسیای جنوبی مسلط خواهد شد و عرصه را بر بلوک غرب تنگ خواهد کرد و طرح جورج کِنان (محاصره شوروی و اقمارش ـ Containment) عملا به اجرا در نخواهد آمد. مورخان و اندیشمندانی که در دسامبر 2001 (و در دهمین سالماه فروپاشی شوروی) نظرشان درباره علل این بزرگترین رویداد تاریخ بشر [با ارسال پرسشنامه] استعلام شده بود تایید کرده بودند که با رویداد 28 امرداد تهران (کودتای آگوست 1953) و پس از آن ورود ایران به اتحاد نظامی با غرب، دولت مسکو نتوانست برخاور میانه مسلط شود و راه رشد اقتصاد غرب را ببندد و لذا سرانجام جنگ سرد را باخت و به تدریج از درون فروپاشید.
     تصویب طرح کاهش مناسبات ایران با لندن در پارلمان ایران و حمله به سفارت انگلستان در تهران و اخراج دیپلماتهای ایران از لندن [که به گفته وزیر امورخارجه انگلستان، به معنای قطع روابط نیست!] نیز در دسامبر 2011 (یکصد و پنجاه و پنجمین سالماه جنگ انگلستان با ایران بر سر هرات) اتفاق افتاد.
    در پی اخطار های دولت لندن به تهران که هرات و مناطق اطراف آن را واگذار کند، مقامات تهران [به همانگونه که لندن انتظار داشت] به بی اعتنایی ادامه داده و به سفارت انگلستان در تهران ـ با اشاره ـ پاسخ ردّ داده بودند [كه نباید از آنان انتظار داشت كه اصلی ترین منطقه وطن را ترك گویند]. دولت انگلستان یکم نوامبر 1856 به ایران اعلان جنگ داد و چون استطاعت لشكركشی به هرات از راه زمین و جنگ با ایران در آن منطقه را به دلایل متعدد نداشت به اعزام نیرو از راه دریا و حمله به سواحل و بنادر روی آورد. 
    طرح عملیات نظامی براین پایه تنظیم شده بود که نیمی از نیروی اعزامی از هندوستان، منطقه بوشهر را مورد حمله قراردهد و سپس به سوی شیراز پیش برود و نیم دیگر پس از تصرف جزیره خارک وارد اروندرود (شط العرب) شود، محمره (خرمشهر) را تصرف و از اینجا به سمت اهواز پیش براند تا دولت تهران حاضر به متارکه جنگ شود و شرایط لندن را بپذیرد. این دسته از نیروهای دولت لندن خارک را در چهارم دسامبر و خرمشهررا در 27 مارس تصرف و پیشروی به سوی اهوازرا آغاز کرد. فرمانده دسته دیگر و اعزامی به بوشهر برای تصرف فارس، با توجه به مقاومت مردم محل و اطلاع از سنگربندی آنان در تنگستان و مناطق كوهستانی، از لندن تقاضای اعزام نیروی زمینی بیشتری كرد كه ژنرال «جیمز اوت رام» که هنوز درهند بود شخصا با چند واحد سوار و پیاده عازم خلیج فارس و بوشهر شد. واحدهای ژنرال «اوت رام» در خوشاب و گردنه های فارس از مردم محلی، با این كه دولت مركزی نیروی كمكی نفرستاده بود آسیب فراوان دیدند و به بوشهر بازگشتند. ژنرال اوت رام كه در عین حال یك امیرزاده انگلیسی بود تصمیم گرفت كه به جای عبو از كوههای فارس به آن دسته از نیروهای اعزامی اش به فرماندهی سرتیپ هیولاك که محمره (خرمشهر) را گرفته بودند دستور دهد که پس از گرفتن اهواز، از مسیری که كوه و كمر نداشته باشد به سوی تهران پیش بروند تا دولت ایران وحشتزده، مجبور به سازش شود. آوت رام در عین حال نگران اوضاع داخلی هندوستان بود. [درهمان زمان هندیان در وطن خود برضد انگلیسی ها دست به شورش مسلحانه زده بودند و دولت انگلستان برای سركوب كردن شورش، به نیروهای اعزامی به ایران نیاز داشت ولی بی اطلاعی دولت تهران از آن شورش و یا دست كم گرفتن آن بود كه با سازش موافقت كرد.].
    نیروهای سرتیپ هیولاک پس از تصرف خرمشهر عازم اهواز بودند که خبر یافتند، که در پاریس، دولت انگلستان و دولت ایران با میانجیگری فرانسه به توافق دست یافته اند. قرارداد دو دولت چهارم اپریل 1857 امضاء شد که رئیس وقت کشور فرانسه هم به عنوان شاهد آن را امضاء کرده است و جنگ انگلستان با ایران که 4 ماه و چهار روز طول کشیده بود پایان یافت. طبق این قرارداد، دولت ناآگاه و بی خیال تهران از قدیمی ترین منطقه خود ـ پاسدار زبان و فرهنگ ایرانیان و پایگاه استقلال طلبان قرن نهم ایران ـ دست کشید. این قرارداد بگونه ای تنظیم شده است که دست دولت ایران را برای لشكركشی به منطقه هرات (اگر از این ناحیت احساس خطر كند) بازگذارده است.
     با این سازش، ایرانیان و هندیان هر دو زیان فراوان دیدند. اگر ایران برای مدتی دیگر زیر بار سازش نرفته بود هندیان انگلیسی ها از وطن بیرون می كردند و نیروهای «آوت رام» هم در ایران به هدف نمی رسیدند. 
     بوشهر امروز كه نادرشاه افشار در سال 1736 آن را پایگاه ناوگان ده هزارنفری ایران اعلام كرد و به «نادریه» تغییر نام داد تا از آنجا استعمارگران اروپایی را از آسیا و شرق آفریقا بیرون اندازد در هشت كیلومتری شمال بوشهر باستانی قرارگرفته است كه آثار آن باقی است. بوشهر باستان «لیان» نام داشت كه مورخان یونانی قرون قدیم، در تالیفات خود آن را «مزامبریا Mezambria » نوشته و درباره موقع دریایی آن قلمفرسایی كرده اند. پرتغالی ها در سال 1506 وارد بوشهر شده بودند كه شاه عباس بیرونشان كرد. كریم خان زند در سال 1763 بوشهر را مركز تجارت خارجی ایران اعلام داشت و در آنجا به خارجیان اجازه بازكردن مركز تجاری داد كه دكتر مصدق در زمان حكومت خود اقدام كریم خان را مورد توجه قرارداد و بوشهر را بندر آزاد ایران اعلام داشت. شهرت امروز بوشهر كه مركز استانی به همین نام است عمدتا به خاطر نیروگاه برق اتمی آن است.
یك نقاش انگلیسی تصویر این یكطرفه را از صحنه جنگ «خوشاب» ترسیم كرده است كه تنها سواره نظام انگلیسی را در حال حمله به ایرانیان نشان می دهد!.


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر